DİYABETTE BESLENME TEDAVİSİ

Diyabet, pankreastan salgılanan insülin hormonunun yetersizliği veya insulinin etkisine dokularda direnç olması sonucu kandaki şeker miktarının yük­selmesi ile ortaya çıkan ö;mür boyu devam eden bir hastalıktır. Besinler, vücudun başlıca yakıtı olan şekere dö;nüşmek üzere parçalanırlar. Daha sonra bu şeker kana geçer ve kandaki şeker düzeyi yükselmeye başlar. Sağlıklı bireylerde kana geçen şeker pankreastan salgılanan insülin hor­monu yardımıyla hücrelere taşınır.

Diyabetli bireylerde insülin eksik veya etkisiz olduğu için şeker hücre içine giremez ve kanda miktarı yükselir (hiperglisemi).

Kan şekeri belli bir düzeyi geçince idrarla şeker atılmaya başlar. İd­rardaki şeker miktarının artması ile sık idrara çıkma, aşırı susama ve çok su içme gö;rülür. İnsülin eksikliği veya yetersizliğine bağlı olarak hücreler glikozu kullanamaz; gerekli olan enerji yağlar ve proteinlerden sağlanır. Bunun sonucu diyabetli birey hem zayıflar, hem de idrarda keton (aseton) oluşur.

Amacı;

Diyabette tedavinin amacı kan şekerini normal sınırlarda tutarak di­yabete bağlı gelişebilecek sağlık sorunlarının ortaya çıkışını engellemek veya ö;nlemek, yaşam süresini ve kalitesini yükseltmektir.

Diyabeti kontrol altına almanın ilk adımı da onu ö;ğrenmektir.Ve bu kontrolün temel yapı taşlarından biri beslenme tedavisi­dir.

• Arzu edilen metabolik kontrolü sağlamak;

Açlık kan şekeri (AKŞ) : 70-120 mg/dl

Tokluk kan şekeri (TKŞ) : <140 mg/dl

HbA1c : <%6.5

Total kolesterol : < 200 mg/dl

LDL kolesterol : < 100 mg/dl

Trigliserit : < 150 mg/dl

• Diyabetin ileri dö;nemde ortaya çıkabilecek kronik komplikasyonlarını ö;nlemek ve tedavi etmek,

Yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığını kazandırmak;

Yaşam süresini ve kalitesini yükseltmektir.

Diyabetli bireylerin beslenme tedavileri; yaşına, bo­yuna, vücut ağırlığına, fiziksel aktivite durumuna, sosyo­ekonomik durumuna ve beslenme alışkanlıklarına gö;re diyetisyen tarafından hazırlanır.

Beslenme programı ki­şiye ö;zeldir.

Diyabetli bireyler yeterli ve dengeli beslenebilmeleri için enerji ve tüm besin ö;gelerinden ö;nerilen miktarlarda almaları gerekir.

Enerji

Uygun vücut ağırlığının sağlanması ve sürdürülmesi diyabetin kontro­lünde büyük ö;nem taşımaktadır. Enerji dengesi, vücut ağırlığının korun­masını sağlar.

HARCANAN ENERJİ = ALINAN ENERJİ

Bazal metabolizma

diyetle/besinlerle

Egzersiz /fiziksel aktivite

HARCANAN ENERJİ > ALINAN ENERJİ

ZAYIFLAMA

HARCANAN ENERJİ < ALINAN ENERJİ

OBEZİTE/ŞİŞMANLIK

Tip 2 diyabetik bireylerin % 80’i obezdir. Enerji alımının azaltılması ile ağırlık kaybı metabolik kontrolü olumlu yö;nde etkiler. Diyabetik bireylerin enerji gereksinmeleri saptanıp, kendilerine uygun enerjiyi diyetle almaları arzu edilen vücut ağırlığının sağlanması açısından ö;nemlidir.

Karbonhidratlar

En ö;nemli enerji kaynağıdır. Günlük diyetle mutlaka alınmalıdır. Be­sinlerde bulunan karbonhidrat türleri şekerler, nişasta ve posa’dır. İnsülin kullanan diyabetik bireylerde, yoğun insülin tedavisi alanlarda ö;ğün ö;n­cesi insülin dozunun ö;ğünün karbonhidrat içeriğine gö;re ayarlandığında toplam karbonhidrat miktarı glisemik kontrolü etkilememektedir. Karışım insülin kullananlarda karbonhidrat miktarında gün gün tutarlılık olması ge­rekir.

Diyabetli bireye karbonhidrat kaynağı olarak ö;nerilen besinler; tam taneli tahıllar, ekmek, kuru baklagiller, sebzeler, meyveler, süt ve süt ürün­leridir.

Posa: yiyeceklerin sindirilemeyen kısmıdır. Diyet posasının vücuttaki etkileri;

• Kan şekerini yavaş yükseltir,

• İnsülin ihtiyacını azaltır,

• Tokluk hissinin oluşmasını sağlayarak ağırlık kontrolüne yardımcı olur.

• Bağırsak çalışmasını düzenler, kabızlığı ö;nler.

• Kanda yağların yükselmesini ö;nler.

Diyetteki posa miktarını arttırmak için;

• Beyaz ekmek yerine kepekli ekmek tercih edilmeli,

• Pirinç yerine bulgur tercih edilmeli,

• Meyve suyu yerine meyve yenilmeli, kabuklu yenebilen meyveler iyi­ce yıkandıktan sonra kabukları soyulmadan yenmeli,

• Günde en az 5 porsiyon sebze/meyve yenmeli,

• Öğünlerde salata yenmeli,

• Kurubakalgiller sıklıkla tüketilmelidir (haftada 2-3 kez).

Proteinler:

Vücudun büyümesi, gelişmesi ve yıpranan dokuların onarılmasında ö;nemli gö;revleri vardır.Diyabet vücudun protein gereksinimini etkilemez. Önerilen miktarlarda alınması gerekir. Ancak diyabete bağlı bö;brek prob­lemleri gelişmiş ise diyetle protein alımının sınırlandırılması gerekir.

Yağlar:,

Yüksek enerji veren besin ö;geleridir. Besinlerle alı­nan yağ ve kolesterol miktarının fazlalığı şişmanlığa ve kalpdamar hastalıklarına yol açabilir. Diyetle alınan top­lam yağ miktarı ;

• Gö;rünmez yağ (yiyeceklerin yapısında bulunan yağlardan)

• Gö;rünür yağ (yemeklere dışarıdan eklenen yağlardan) oluşmaktadır.

Yağların miktarı ve cinsi kalp-damar hastalıklarının oluşumunda büyük ö;nem taşır.

Sağlığın korunmasında diyetle alınan yağ türlerinin belirli bir dengede olması ö;nerilmektedir.

Bunun için;

· Kırmızı et yerine, tavuk, balık, hindi eti tercih edilmeli,

· Haftada 1-2 porsiyon balık tüketilmeli,

· Etli yemeklere ayrıca yağ eklenmemeli,

· Yemeklerde katı yağ yerine sıvı yağ ( zeytinyağı/fındık yağı ve ayçi­çek/ mısırö;zü/soya yağı) kullanılmalı ve mümkün olduğunca yağ miktarı azaltılmalı,

· Haftada 2 kez yumurta yenilmeli,

· Sakatatlar( karaciğer, beyin, bö;brek vb.), doymuş yağ ve kolesterol içerikleri yüksek olduğu için tüketilmemeli,

· Sosis, salam, pastırma, sucuk gibi et ürünleri tü­ketilmemeli,

· Kuyruk yağı, iç yağı, tereyağ ve katı yağlar kulla­nılmamalı,

· Yemekler pişirilirken kızartma ve kavurma yerine ızgara, haşlama veya fırında pişirme yö;ntemleri tercih edilmelidir.

Vitaminler ve Mineraller:

Yeterli ve dengeli beslenen diyabetikler günlük vitamin ve mineral ge­reksinmelerini diyetle karşılayabilirler.

Öğün sayısı ve zamanı

Yemeklerin miktarı ve cinsi kadar, tüketim za­manları da büyük ö;nem taşır. Önerilen besinle­rin zamanında ve ö;nerilen miktarlarda yenilmesi hipo ve hiperglisemiyi ö;nler. Uzun aralıklarla dü­zensiz yemek yenmesi hipo ve hiperglisemiye yol açar.

İdeal ö;ğün aralığı ve miktarı bireysel kan glikoz takibine yardımcı olur.

3 ana, 2-3 ara ö;ğün tüketilmesi uygundur.

Yapay Tatlandırıcılar Ve Diyet Ürünleri

· Enerji içerenler: fruktoz, sorbitol, mannitol, ksilitol

· Enerji içermeyenler: sakkarin, siklamat, asesülfam-K, aspartam

Enerji içeren tatlandırıcılar belirli miktarların üzerinde tüketilmesi ha­linde kan şekerini yükseltebilirler. Sorbitol fazla alındığında ishale neden olabilir. Enerji içeren tatlandırıcıların bulunduğu yiyecekler diyetisyene da­nışılmadan tüketilmemelidir.

Diyet ürünleri hiçbir kısıtlama olmadan yenilebilecek yiyecekler olarak düşünülmemelidir.Diyet ürünlerinin etiket bilgileri mutlaka okunmalıdır. Her diyet ürünü kullanılabilecek ö;zelliklere sahip olmayabilir. En ö;nemli nokta ürün içeriğinin enerjisi ve kullanılan tatlandırıcının cinsidir. Çoğu di­yet ürününün karbonhidrat içeriği düşük, yağ içeriği fazladır.

Öneriler

· Yeterli ve dengeli beslenmeye dikkat edilmeli,

· Bireye uygun vücut ağırlığı sağlanmalı ve sürdürülmeli,

· Öğün atlanılmamalı,

· İnsülin ve/veya ilaç zamanlarına ve dozlarına dikkat edilmeli,

· Önerilen fiziksel aktivitelere (yürüyüş gibi) ö;zen gö;sterilmeli,

· Sigaradan uzak durulmalıdır.

Dyt.Sema Bö;rekci’den alıntıdır.